65 năm sau thảm họa da cam: Viết tiếp hành trình xoa dịu nỗi đau

Đó là một trong rất nhiều câu chuyện được chia sẻ tại tọa đàm trực tuyến "65 năm - Từ thảm họa đến hành trình chung tay xoa dịu nỗi đau da cam" do Cổng Thông tin điện tử thành phố thực hiện nhân kỷ niệm 65 năm Ngày Vì nạn nhân chất độc da cam Việt Nam (10-8-1961 – 10-8-2026).

Những nỗi đau còn ở lại sau chiến tranh

Chiến tranh đã lùi xa, những cánh rừng năm nào dần hồi sinh, những hố bom được lấp đầy, đất nước không ngừng đổi thay và phát triển. Thế nhưng, có một cuộc chiến vẫn chưa thể khép lại. Đó là cuộc chiến của hàng triệu con người đang mang trong mình di chứng chất độc hóa học; của những gia đình có ba, bốn thế hệ cùng gánh chịu nỗi đau da cam.

Đối với ông Trương Chí Lăng - Chủ tịch Hội Cựu chiến binh thành phố, điều ám ảnh ông không còn là những cánh rừng xác xơ sau những đợt rải chất độc hóa học.

"Điều khiến tôi day dứt nhất là hình ảnh một người mẹ ngoài 70 tuổi vẫn ngày ngày bón từng thìa cơm cho đứa con nằm bất động. Người cha của đứa trẻ là đồng đội của chúng tôi đã mất từ nhiều năm trước. Cuộc chiến kết thúc rồi, nhưng với gia đình ấy, chiến tranh vẫn còn ở lại. Nỗi đau da cam không chỉ theo người lính từ chiến trường trở về mà còn theo họ về tận mái nhà, truyền sang con, sang cháu. Có những đứa trẻ sinh ra chưa từng biết chiến tranh là gì nhưng vẫn mang trên mình những di chứng của chiến tranh", ông Lăng trải lòng.

Là người gắn bó với hơn 57.000 hội viên cựu chiến binh trên địa bàn thành phố, trong đó có gần 5.000 người là nạn nhân chất độc da cam cùng hàng nghìn con, cháu bị ảnh hưởng, ông hiểu hơn ai hết rằng hậu quả chiến tranh chưa bao giờ chỉ dừng lại ở những người trực tiếp cầm súng.

Điều khiến ông trăn trở nhất không phải là những mất mát đã qua, mà là câu hỏi ông thường nghe mỗi lần đến thăm các gia đình nạn nhân: "Mai này vợ chồng tôi mất đi, ai sẽ chăm sóc con mình?".

Một câu hỏi không dễ có lời đáp. Phía sau đó là nỗi lo thường trực của những bậc cha mẹ đã dành cả cuộc đời để chăm sóc những đứa con không thể tự chăm sóc bản thân. Với họ, điều day dứt nhất không phải là bệnh tật của hôm nay, mà là tương lai của con khi cha mẹ không còn nữa.

Nỗi đau ấy cũng hiện hữu trong cuộc đời anh Nguyễn Ngọc Phương, nạn nhân chất độc da cam, hiện là nhân viên Trung tâm Bảo trợ nạn nhân da cam và trẻ em bất hạnh.

Sinh ra trong một gia đình có cha mẹ đều tham gia kháng chiến, trong sáu anh chị em, anh và một người em gái không may bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam.

Tuổi thơ của anh gắn với những con đường làng đầy bùn đất. Mỗi ngày đến trường là một hành trình gian nan. Chiếc ghế trong lớp học quá cao so với thân hình nhỏ bé của cậu học trò, người cha phải tự tay đóng riêng một chiếc ghế gỗ để con mang theo. Đến trường, một người bạn cõng chiếc ghế, một người cõng cặp sách, một người cõng anh. Những ngày mưa, cả người và sách vở nhiều lần ngã xuống mương nước. Vì quá nhiều khó khăn, cánh cửa trường học đành khép lại.

"Tôi rất muốn được học như các bạn..." – anh Phương kể, giọng nhẹ nhàng nhưng chất chứa nhiều tiếc nuối.

Ước mơ ấy dang dở, nhưng cuộc đời anh không vì thế mà dừng lại. Sau này, anh vào Thành phố Hồ Chí Minh học nghề rồi trở về Đà Nẵng công tác tại Trung tâm Bảo trợ nạn nhân da cam và trẻ em bất hạnh. Từ một người từng cần được giúp đỡ, anh trở thành người đồng hành với những nạn nhân khác.

Mỗi ngày, anh kiên trì hướng dẫn các em từng kỹ năng nhỏ nhất. Có em phải mất rất nhiều thời gian mới nhớ được một thao tác đơn giản. Có em chỉ tiếp thu khi được minh họa bằng những hình ảnh trực quan. Anh chưa bao giờ nản lòng, bởi hơn ai hết, anh hiểu con đường để một nạn nhân da cam hòa nhập với cuộc sống chưa bao giờ là điều dễ dàng.

"Tôi coi các em như em gái của mình. Những gì tôi học được ngoài xã hội, tôi đều muốn truyền lại để các em có thêm cơ hội hòa nhập", anh Phương chia sẻ.

Có một đoạn chia sẻ của anh Phương khiến cả trường quay lặng đi: "Ai sinh ra cũng mong có một người bạn đời, có những đứa con của riêng mình. Nhưng với nạn nhân chất độc da cam như tôi, tôi không dám..."

Một câu nói ngắn ngủi nhưng chứa đựng biết bao mất mát. Thay vì xây dựng gia đình của riêng mình, anh chọn dành tình yêu thương cho những đứa trẻ cũng đang mang trên mình nỗi đau giống anh năm nào. Với anh, Trung tâm không chỉ là nơi làm việc mà còn là mái nhà thứ hai, nơi anh tìm thấy ý nghĩa cuộc đời trong việc giúp những số phận kém may mắn có thêm nghị lực để bước tiếp.

Cùng vun đắp những mầm hy vọng

Cách đây 65 năm, chất độc hóa học được quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam đã để lại những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, kéo dài qua nhiều thế hệ. Khoảng 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm, hơn 3 triệu người trở thành nạn nhân chất độc da cam. Riêng tại Đà Nẵng hiện có hơn 5.000 nạn nhân chất độc da cam đang được quản lý, chăm sóc và trên 1.400 trẻ em bị dị dạng, dị tật bẩm sinh do di chứng dioxin.

Theo ông Nguyễn Văn An - Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin thành phố, xoa dịu nỗi đau da cam không thể chỉ dừng lại ở những khoản trợ cấp hay những phần quà. Đó phải là một hành trình lâu dài, từ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, học nghề, tạo việc làm, hỗ trợ sinh kế đến giúp các nạn nhân được hòa nhập cộng đồng và có một cuộc sống bình thường như bao người khác.

Nhiều năm qua, Hội Nạn nhân chất độc da cam thành phố đã duy trì các chương trình hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ở; trao học bổng; trợ dưỡng; hỗ trợ sinh kế; tặng xe lăn, xe lắc... Đặc biệt, Trung tâm Bảo trợ nạn nhân chất độc da cam và trẻ em bất hạnh, hiện chăm sóc 120 nạn nhân tại các cơ sở đã trở thành điểm tựa của nhiều gia đình. Đó không chỉ là nơi điều trị, phục hồi chức năng mà còn là mái nhà của những con người kém may mắn, nơi họ được học tập, được yêu thương và từng ngày tìm lại sự tự tin để hòa nhập với cộng đồng.

Khép lại chương trình, ông Trương Chí Lăng gửi gắm một thông điệp khiến nhiều người xúc động: "Trong chiến tranh, người lính có một nguyên tắc là không bao giờ bỏ lại đồng đội phía sau. Hôm nay, tôi chỉ mong xã hội cũng đừng bỏ lại phía sau những đứa con, đứa cháu của đồng đội chúng tôi".

65 năm đã trôi qua kể từ ngày chất độc hóa học được sử dụng trên đất nước Việt Nam. Đất đã dần hồi sinh, những điểm nóng dioxin từng bước được xử lý. Nhưng trong nhiều mái nhà, nỗi đau da cam vẫn âm thầm hiện hữu.

Xoa dịu nỗi đau ấy không chỉ là trao một phần quà hay một khoản hỗ trợ. Đó còn là trao cơ hội được học tập, được làm việc, được yêu thương và được sống một cuộc đời bình thường. Bởi với những nạn nhân chất độc da cam, điều họ cần không chỉ là sự sẻ chia, mà còn là niềm tin rằng họ sẽ không bao giờ bị bỏ lại phía sau trong lịch sử phát triển của đất nước.

THANH THẢO