Người Co với Quốc hội

Người mở lối

Sinh năm 1906 tại làng Vui, vùng Trà Lãnh, phía Tây Nam núi Răng Cưa (nay thuộc xã Tây Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi), ông Đinh Tựu lớn lên trong gian khó, sớm nuôi chí căm thù giặc. Những năm cuối thập niên 1930, ông tham gia nghĩa quân chống Pháp cùng đồng bào Hrê, Ca Dong nổi dậy trong phong trào “Nước xu đỏ”, đánh đồn, diệt ác.

Năm 1942, trong lần bị địch bắt giam, ông được cán bộ cách mạng giác ngộ, kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, trở thành người Co đầu tiên đứng trong hàng ngũ của Đảng. Từ đó, cuộc đời ông gắn trọn với lý tưởng cách mạng, với khát vọng đưa đồng bào thoát khỏi áp bức, lạc hậu.

Sau khi vượt ngục, ông trở về quê gây dựng cơ sở cách mạng rồi sang vùng Trà My (nay thuộc thành phố Đà Nẵng) để tránh sự truy lùng gắt gao của địch. Tại đây, ông kiên trì gây dựng phong trào cách mạng trong đồng bào Co, Xơ Đăng, Mơ Nông… Ông vận động bà con tin theo Đảng, bài trừ hủ tục lục hậu, đoàn kết chống giặc. Với uy tín đặc biệt, sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông được cử tri giới thiệu ứng cử Quốc hội khóa I.

Ngày 6/1/1946, trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông trúng cử với 84,6% số phiếu, trở thành người dân tộc thiểu số đầu tiên là đại biểu Quốc hội ở vùng cao Quảng Nam cũ.

Những năm tháng kháng chiến sau đó, ông hoạt động không ngừng, khi công khai, lúc bí mật. Với bí danh “Xếp Brot”, nghĩa là “con sóc rừng” theo tiếng Co, ông trở thành biểu tượng gan dạ, linh hoạt, bám bản, bám rừng, dẫn dắt phong trào cách mạng nơi núi cao.

Ngày 18/9/1956, trong một lần bí mật về thăm nhà, ông bị địch phục kích và hy sinh anh dũng khi đang là Phó Chủ tịch UBND huyện Trà My. Thi thể ông được chôn cất tại rừng Mộ Leo bên sông Làng Gạch (nay thuộc xã Trà Liên TP. Đà Nẵng). Nơi ấy đến nay vẫn được đồng bào Co gìn giữ, như minh chứng sống động về lòng trung hiếu của người con núi Răng Cưa.

Tên tuổi, công trạng của liệt sĩ Đinh Tựu được ghi nhận trong nhiều tài liệu lịch sử chính thống của Đà Nẵng – Quảng Ngãi. Ông là minh chứng hùng hồn cho tinh thần cách mạng của đồng bào dân tộc thiểu số, là ngọn lửa đầu tiên thắp sáng con đường Đảng dẫn lối ở vùng núi Răng Cưa.

Tiếp bước niềm tin

Nếu liệt sĩ Đinh Tựu là người mở lối từ rừng núi, thì Nguyễn Thị Tuyết Thanh là cánh chim đầu đàn của thế hệ hậu sinh người Co tiếp bước niềm tin trên con đường học tập, cống hiến và hội nhập.

Sinh năm 1978, có nguồn cội từ phía đông nam núi Răng Cưa (nay thuộc xã Tam Mỹ, thành phố Đà Nẵng) nhưng lớn lên ở vùng Trà My, tuổi thơ Tuyết Thanh gắn liền với thiếu thốn, gian khó. Tốt nghiệp sư phạm, chị đứng lớp tại Trường Phổ thông cơ sở bán trú cụm xã Trà Mai, vùng Nam Trà My. Chính những năm tháng ấy giúp chị thấu hiểu sâu sắc rào cản ngôn ngữ, cái nghèo triền miên của trẻ em vùng cao, thôi thúc chị dấn thân cho giáo dục và công tác xã hội.

Trưởng thành từ cơ sở, chị sớm được tín nhiệm giao nhiều trọng trách: 31 tuổi là Huyện ủy viên, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Nam Trà My; 33 tuổi là Trưởng ban Dân tộc HĐND tỉnh Quảng Nam; sau đó trúng cử đại biểu Quốc hội khóa XIII (nhiệm kỳ 2011–2016). Khi ấy, chị là nữ đại biểu trẻ nhất và là người dân tộc thiểu số duy nhất trong Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Nam.

Những năm tiếp theo, chị đảm nhận cương vị Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch HĐND huyện Bắc Trà My (2020–2025). Khi tỉnh Quảng Nam hợp nhất vào thành phố Đà Nẵng, bỏ cấp huyện, chị tiếp tục được tín nhiệm giữ chức Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy xã Thăng Điền. Ở bất kỳ vị trí nào, chị cũng luôn gần dân, sâu sát cơ sở, tận tâm tháo gỡ những khó khăn nảy sinh từ thực tiễn đời sống.

Với chị, nâng cao dân trí là con đường căn cơ nhất để đồng bào phát triển bền vững. Chị đặc biệt quan tâm ưu tiên dạy tiếng phổ thông cho trẻ mầm non, tiểu học vùng cao, đồng thời vận động cha mẹ dành thời gian kèm con học tập, hạn chế tình trạng bỏ học giữa chừng.

Bà Hoàng Thị Minh Kha, một đảng viên người Co cốt cán, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Trà Liên, nơi tập trung đông người Co nhất ở vùng cao Trà My – tự hào khẳng định: “Bác Đinh Tựu, chị Tuyết Thanh và nhiều thế hệ người Co tiêu biểu là những tấm gương sáng ngời. Họ học tập và làm theo gương Bác Hồ, theo Đảng, vượt khó vươn lên, giàu đức hy sinh, cống hiến, gắn bó quê hương. Từ họ, con em người Co càng quyết tâm đi học, giữ gìn văn hóa truyền thống, đoàn kết phát triển; đời sống bản làng hôm nay khấm khá hơn, hủ tục dần bị xóa bỏ”.

Liệt sĩ Đinh Tựu và đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Thanh, hai thế hệ, hai thời kỳ, nhưng cùng chung một mạch nguồn: trung thành với Đảng, tận hiến cho quê hương, lan tỏa khát vọng vươn lên của người Co.  

Trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân đang đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, đồng thời hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 – 6/1/2026), những câu chuyện từ núi Răng Cưa càng thêm ý nghĩa. Đó không chỉ là niềm kiêu hãnh của đồng bào Co, mà còn là niềm tự hào chung của cộng đồng các dân tộc Việt Nam đoàn kết, đồng lòng tiến bước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

NGUYỄN BÌNH