Xây dựng thế trận tư tưởng vững chắc trong kỷ nguyên số - Kỳ 1: Nhận diện các thách thức

Thực trạng đáng lo ngại

Những năm gần đây, cũng như nhiều địa phương khác, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng xảy ra nhiều sự kiện “nóng", thu hút sự quan tâm, chú ý của dư luận trên không gian mạng. Từ các vấn đề về môi trường, quản lý đô thị, đến các câu chuyện về an sinh xã hội, du lịch hay đất đai – tất cả đều được người dùng Internet ghi nhận, chia sẻ và bình luận với mức độ lan truyền rất cao.

Theo thống kê của Công an thành phố, hiện nay có gần 250 trang, nhóm mạng xã hội có chứa cụm từ “Đà Nẵng” thực hiện đăng tải, chia sẻ nhiều thông tin liên quan đến tình hình kinh tế – xã hội, quản lý đô thị, an ninh trật tự và các vấn đề được dư luận quan tâm trên địa bàn thành phố. Bên cạnh các thông tin tích cực, chính thống, vẫn còn tồn tại những trang, nhóm đăng tải thông tin chưa được kiểm chứng, thông tin sai sự thật hoặc mang tính suy diễn, gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến nhận thức của người dân và hình ảnh, uy tín của thành phố.

Các trang mạng xã hội này trở thành nơi để hàng nghìn người dùng thảo luận về mọi mặt của đời sống thành phố, trong đó không tránh khỏi những bài viết, bình luận mang tính tiêu cực, thể hiện thái độ bức xúc, công kích lãnh đạo thành phố, xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. 

Đó chính là mặt trái của mạng xã hội. Nó không đơn thuần là nơi thể hiện bản thân, bày tỏ quan điểm, phản ánh thực trạng – mà còn "khuếch đại" và đôi khi "bóp méo" thực trạng. Một sự cố nhỏ có thể bị đẩy thành "khủng hoảng truyền thông".

Một chính sách hợp lý có thể bị diễn giải sai lệch, gây hoài nghi trong nhân dân. Một câu nói thiếu bối cảnh, trích dẫn không đầy đủ có thể trở thành "bằng chứng" cho những cáo buộc vô căn cứ.

Đơn cử, thời gian qua, nhiều sự cố liên quan đến bãi biển, chất lượng nước, hay quản lý tài nguyên thiên nhiên trên địa bàn thành phố đã bị đẩy lên mạng xã hội kèm theo những bình luận phiến diện, thiếu kiểm chứng, tạo ra làn sóng dư luận tiêu cực không phản ánh đúng những nỗ lực của chính quyền.

Hay những câu chuyện về đời sống người lao động, nhà ở xã hội, hay chính sách hỗ trợ cộng đồng cũng là mục tiêu dễ bị lợi dụng để tô vẽ hình ảnh "nhà nước vô cảm" – trong khi thực tế, nhiều chính sách đang được triển khai tích cực. Bên cạnh đó, Đà Nẵng từng chứng kiến nhiều làn sóng thông tin lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội liên quan đến các vụ việc đất đai, xây dựng, hay tranh chấp quyền lợi – nhiều trong số đó được "thổi phồng" vượt xa thực tế.

Thực tế, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng tại Đà Nẵng vẫn còn những điểm hạn chế. Đầu tiên, nguyên tắc "vàng" trong xử lý khủng hoảng truyền thông là: ai nói trước, người đó định hướng dư luận. Tuy nhiên, trong nhiều tình huống, khi thông tin tiêu cực đã lan rộng trên mạng xã hội thì các kênh truyền thông chính thống mới bắt đầu lên tiếng phản bác. Khoảng trống thời gian đó – dù chỉ vài chục phút – đủ để thông tin sai lệch cắm rễ vào nhận thức của hàng nghìn người.

Mặt khác, phần lớn nội dung tuyên truyền của hệ thống thông tin chính thống hiện nay vẫn còn mang nặng tính "hành chính", "văn phong nghị quyết", ít cảm xúc và thiếu tính kể chuyện.

Trong khi đó, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, đặc biệt là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), các thông tin tiêu cực thường được đóng gói dưới dạng video ngắn gây sốc, Infographic sinh động, câu chuyện cá nhân hóa – đánh thẳng vào tâm lý "hóng" chuyện của người dùng mạng xã hội, dễ chia sẻ, dễ gây cảm xúc, dễ lan truyền. Một bài viết dài kỳ, công phân tích chính sách không thể cạnh tranh về mặt cảm xúc với một đoạn clip 30 giây "giật gân” khơi gợi "nỗi bức xúc" của con người. Đây là thực tế mà công tác tuyên truyền theo phương thức truyền thống chưa kịp thích nghi.

Ngoài ra, công tác đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng hiện nay chủ yếu vẫn phụ thuộc vào một số ít lực lượng nòng cốt. Đội ngũ cộng tác viên, những "chiến sĩ" tình nguyện bảo vệ nền tảng tư tưởng dù rất nỗ lực nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Sức mạnh của mạng lưới chưa được khai thác đúng mức.

Thủ đoạn mới của các thế lực thù địch

Giữa dòng chảy Internet, khi chúng ta còn loay hoay với những phương thức tuyên truyền cũ thì các thế lực thù địch, phản động đã không ngừng cập nhật "vũ khí", ứng dụng những công nghệ tiên tiến nhất vào mục đích chống phá.

Sự bùng nổ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã trao vào tay kẻ xấu một vũ khí cực kỳ nguy hiểm. Công nghệ Deepfake cho phép tạo ra những video giả mạo đến mức không thể phân biệt bằng mắt thường, trong đó các nhà lãnh đạo, quan chức hay người nổi tiếng có thể bị "gán" vào những phát ngôn, hành động họ chưa từng có. Một video Deepfake chỉ vài phút có thể phá hủy uy tín của cá nhân và tổ chức.

Bên cạnh đó, hệ thống tài khoản ảo, tài khoản ẩn danh được tổ chức bài bản như những "đội quân ma" – hoạt động phối hợp nhịp nhàng để tạo ra ảo giác về một "làn sóng dư luận" rộng lớn, khiến người xem tưởng rằng đây là ý kiến của đại đa số, dẫn đến hiệu ứng đám đông nguy hiểm.

Nếu trước đây, các thế lực thù địch thường công khai chống phá bằng những luận điểm cực đoan, dễ nhận diện thì ngày nay, phương thức và thủ đoạn của chúng đã tinh vi hơn rất nhiều: lợi dụng chiều bài truyền thông để "đánh vào lòng người" bằng cách bóp méo sự thật thay vì bịa đặt hoàn toàn: công thức đơn giản là lấy 30% sự thật, thêm 70% diễn giải sai lệch để tạo ra những câu chuyện nửa thật nửa giả, khiến người nghe khó phân biệt và dễ bị dẫn dắt.

Chúng còn khai thác "điểm đau" xã hội - những vấn đề dân sinh bức xúc như giá cả, ô nhiễm, tham nhũng hay bất công xã hội - từ đó lợi dụng làm "mồi lửa" để châm ngòi sự bất mãn và hướng sự chú ý vào việc nghi ngờ sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Đáng chú ý, thay vì tuyên truyền ồ ạt, chúng thực hiện chiêu bài "nhỏ giọt" những thông tin sai lệch đều đặn theo thời gian, tích lũy dần trong nhận thức của người dùng đến khi tạo thành sự hoài nghi bền vững.

Thuật toán máy tính có lẽ là công cụ nguy hiểm nhất mà ít người để ý. Thuật toán của các nền tảng mạng xã hội lớn (Facebook, YouTube, TikTok...) được thiết kế 

để tối đa hóa thời gian người dùng ngồi trên ứng dụng. Và nghiên cứu khoa học đã chứng minh: nội dung gây tranh cãi, bức xúc, phẫn nộ luôn được thuật toán ưu tiên phân phối vì chúng tạo ra nhiều tương tác hơn. Điều này có nghĩa, dù không có ý đồ chủ quan, bản thân kiến trúc kỹ thuật của mạng xã hội đã trở thành "đồng minh vô hình" cho những kẻ muốn khuếch đại thông tin tiêu cực. Các thế lực thù địch hiểu rõ điều này và khai thác triệt để.

Nhìn vào bức tranh toàn cảnh đó, có thể thấy công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể tiếp tục theo lối mòn cũ. Đây là lúc cần một tư duy hành động hoàn toàn mới. Chuyển từ phản ứng sang chủ động dự báo, chủ động tấn công, từ tuyên truyền theo truyền thống sang truyền thông số hiện đại.

Cuộc chiến bảo vệ tư tưởng trên không gian mạng không thể chỉ là công việc của một vài cơ quan chức năng. Đòi hỏi huy động và tổ chức đội ngũ đông đảo cán bộ, đảng viên, đoàn viên, sinh viên, trí thức, văn nghệ sĩ... trở thành những "chiến sĩ" bảo vệ tư tưởng trên mặt trận số với tư cách cá nhân, tự nguyện và đầy nhiệt huyết.

HOÀNG PHAN – VĂN TOÀN – KIÊN THÀNH