ĐÀ NẴNG TIẾN HÀNH CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC (12.1946 - 07.1954)
Duy trì và phát triển lực lượng, từng bước đưa cuộc kháng chiến tiến tới (1948-1949) (Tiếp theo)
Về công tác xây dựng chính quyền và tổ chức Đảng, trong hai năm 1948, 1949, Đà Nẵng có nhiều thay đổi quan trọng. Phạm vi địa giới hành chính của thành phố được hai lần mở rộng. Lần thứ nhất vào cuối năm 1948, Đà Nẵng được tỉnh cho sát nhập thêm một phần đất của một số xã của huyện Hòa Vang, cắt ngang từ bờ Quang trở vào, bao gồm Mỹ Thị, Mà Đa, Đa Phước và Nước Mặn. Lần thứ 2 vào khoảng tháng 6.1949, để chuẩn bị cho việc tách Đà Nẵng, tỉnh lại quyết định cho Đà Nẵng nhập thêm một số xã của Hòa Vang như: Hòa Cường, Khuê Trung, Hòa Quí. Trên cơ sở địa giới mới, Đà Nẵng được sắp xếp lại thành 6 khu phố, 3 khu nội thành và 3 khu ngoại thành. Đó là các khu: Trần Phú, Phan Thanh, Phan Đăng Lưu, khu Đông, khu Tây và khu Nam.
Các cấp chính quyền được xây dựng theo cơ cấu tổ chức địa giới hành chính mới. Khi bước vào kháng chiến, ta có chủ trương tinh giảm bộ máy để chỉ đạo tập trung và tăng hiệu quả công tác. Từ nửa cuối năm 1949, phần do có chủ trương tách Đà Nẵng, phần do tư tưởng 'quy mô', nên bộ máy chính quyền các cấp cứ phình ra dần dần. Chỉ tính riêng cấp thành phố, ủy ban kháng chiến hành chính Đà Nẵng có đủ các phòng, ban chuyên trách. Bên cạnh đó, các Ty công an, thuế quan, thương nghiệp, y tế, giao thông vận tải, bưu điện cũng được thành lập. Rồi các ủy ban, các ban cán sự cũng lần lượt được tổ chức ở nhà máy điện, hỏa xa, sân bay, bến cảng, ở các xí nghiệp, nhà lao, các chợ, sông Hàn. Ở bên dƯới, cấp khu phố, tình hình cũng tương tự vậy. Lực lượng cán bộ, chiến sĩ thoát ly của mỗi khu tăng lên rất mạnh. Mỗi khu phố có một trung đội dân quân tập trung có nhiệm vụ bảo vệ cơ quan, bảo vệ cán bộ, làm công tác quân sự khu phố và phát triển lực lượng bên trong. Khu Đông, khu Nam, mỗi khu còn có tới 2 trung đội. Bộ phận quân dân chính của mỗi khu phố đông đến 150 người, trong đó, riêng chính quyền đã có 20 - 30 cán bộ, mỗi đoàn thể có 5-10 cán bộ. Mỗi khi đi hoạt động, anh em đều được trang phục quần áo vải xi-ta, đội ca lô, thành từng toán ồ ạt, có lúc đi cả vào giữa trưa, không cần chờ trời tối.
Tháng 1.1949, Đảng bộ Quảng Nam Đà Nẵng tiến hành đại hội ở Tam Anh (Tam Kỳ). Tiếp theo, tháng 5.1949, Đảng bộ Đà Nẵng cũng mở đại hội tại Thăng Triều (Thăng Bình), có 42 đại biểu chính thức về dự. Đại hội đã kiểm điểm và đánh giá tình hình thành phố từ năm 1947 trở lại, trong đó có những mặt thành công là: xây dựng được phong trào kháng chiến; lập lại được hệ thống chính quyền và nắm được dân ở nhiều nơi trong thành phố; trừ gian diệt tề đã hỗ trợ tốt cho dân vận và công vận; tổ chức công đoàn bí mật trong công nhân phát triển khá. Về những khiếm khuyết, đại hội đặc biệt nhấn mạnh là công tác phát triển Đảng rất yếu nhất là ở nội thành. Các khu khác tuy có nhưng cũng ít lắm. Có khuyết điểm đó là do tư tưởng hẹp hòi, đặt tiêu chuẩn kết nạp quá cao. Đại hội đã bầu Ban chấp hành mới và quyết định chuyển cơ quan Đảng từ Thăng Bình về đứng chân tại Điện Ngọc (Điện Bàn) cho gần thành phố. Sau đại hội, nhất là từ tháng 11.1949 việc kết nạp thêm đảng viên mới phát triển một cách ồ ạt. Thành ủy rồi sau là Ban cán sự Thành lên kế hoạch, ấn định chỉ tiêu cụ thể cho mỗi cán bộ, trong từng hạn định thời gian, phải kết nạp được bao nhiêu đảng viên. Bởi thế, cuối năm 1949, Đà Nẵng mới có 444 đảng viên, đến cuối năm 1950 đã lên tới 2279 đảng viên, tức gấp hơn 5 lần. Các phường xã đều có phân, chi bộ; có phân, chi bộ có tới 100 đảng viên. Riêng khu Đông, đến khi có lệnh đình chỉ kết nạp đảng viên mới, đã có gần 500 đảng viên. Các cơ quan của Đảng vì thế cũng được lập thêm rất nhiều.
Do đội ngũ biên chế các cơ quan chính quyền, các cơ quan Đảng tăng nhanh và mạnh như vậy, ngân sách chi tiêu của thành phố cũng vọt theo, từ 130.000 đồng tín phiếu lên tới 2 triệu đồng một tháng. Trong khi, tình hình kinh tế của các địa phương xung quanh Đà Nẵng, do lụt mất mùa, đang gặp nhiều khó khăn. Riêng vùng tây bắc Hòa Vang, trong năm 1949, ngót 600 người bị chết đói. Thành phố vẫn giải quyết được ngân sách cho bộ máy của mình hoạt động, đó là một cố gắng rất lớn.
(Còn nữa)