ĐÀ NẴNG TIẾN HÀNH CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC (12.1946 - 07.1954)

Đẩy mạnh kháng chiến, góp phần cùng cả nước đánh bại thực dân Pháp xâm lược (1950 -1954) (Tiếp theo)

Về chính trị, ngày 3.1.1950 thực dân Pháp bày trò trao trả nhượng địa Đà Nẵng cho bọn bù nhìn ngụy quyền Bảo Đại. Tổ chức hành chính thành phố do đó có ít nhiều thay đổi. Trên danh nghĩa, người Pháp không còn cai trị Đà Nẵng theo chế độ trực tiếp nữa mà chuyển qua bọn tay sai người Việt. Tòa Đốc lý đổi thành tòa Thị chính, bên cạnh lại có 'Phòng đại diện ủy viên Cộng hòa Pháp'. Đứng đầu thành phố là một viên Thị trưởng người Việt, song mọi thực quyền lại nằm trong tay cái phòng đại diện của người Pháp. Một hội đồng thành phố được thành lập, thường có khoảng 15 ủy viên, trong đó có 5 ủy viên người Pháp và 6 ủy viên dự khuyết. Các ủy viên người Pháp do Bộ trưởng Bộ Nội vụ chỉ định, còn các ủy viên người Việt thì chọn qua bầu cử. Lúc đầu, Phan Đình Thuyên, viên Thị trưởng ngụy đầu tiên ở thành phố, vẫn duy trì cơ cấu tổ chức cũ. Về sau chúng có thay đổi ít nhiều. Vào những năm 1953 - 1954, chúng đưa ra hình thức tổ chức quận và ủy ban để thay thế cho hình thức tổ chức huyện và lý hương.

Thực chất của cái gọi là trao trả nhượng địa chỉ là một trò bịp để mỵ dân và tăng cường thực hiện chính sách dùng người Việt trị người Việt. Thông qua bộ máy tay sai vừa dựng, bọn Pháp ra sức dồn quân bắt lính. Chúng đưa ra nhiều hình thức tổ chức quân sự vũ trang và bán vũ trang như vệ binh đoàn, com măng đô, phụ quân, quân thứ lưu động hành chính, nghĩa dũng đoàn, hương vệ... để bắt thanh niên Việt Nam, thậm chí cả những thiếu niên phải tham gia. Nhất là từ khi Bảo Đại ra đạo dụ tổng động viên, việc bắt lính càng trở nên quyết liệt. Chúng vừa sử dụng những biện pháp rất trắng trợn như vây ráp ban ngày trong thành phố, chặn bắt trên xe, trong nhà hát... lại kết hợp với những trò dụ dỗ, lừa bịp như đi bảo vệ chúa, chống nạn cộng sản... để buộc người ta phải nhập ngũ, thành lập các đơn vị ngụy quân, sau đó chúng đưa họ ra làm bia đỡ đạn thay cho quân Pháp. Chúng bắt các đơn vị ngụy quân phải thay thế quân Pháp làm nhiệm vụ chiếm đóng để tập trung binh lính Âu - Phi thành các binh đoàn cơ động chiến đấu trên chiến trường. 

Có tiền Mỹ, vũ khí Mỹ, có lực lượng tay sai ngụy quân, ngụy quyền người Việt, từ năm 1950 -1954, bọn Pháp thực hiện dồn dân, rào làng, lập tề một cách quyết liệt. 14.000 đồng bào tây bắc Hòa Vang, từ giữa năm 1950 đã bị chúng dùng súng đạn, áp lực đưa vào tập trung xung quanh các cứ điểm Tùng Sơn, An Nghĩa, Nam Ô, Liên Chiểu, Quan Nam... rồi cử ra các lý trưởng, lập dân vệ, đào hào, đắp lũy thành một vành đai bảo vệ phía tây Đà Nẵng và khu vực đèo Hải Vân. Thâm độc hơn, từ tháng 6.1951 chúng còn áp dụng biện pháp chiêu an theo nửa vòng tròn: một nửa vòng tròn tiếp cận Đà Nẵng (gồm các xã Hòa Khương, Hòa Tiến, Hòa Quí) và một nửa vòng tròn tiếp cận vùng tự do. Trên nửa vòng tròn tiếp cận Đà Nẵng, với chính sách 'tam quang', chúng tàn sát dã man đồng bào Hòa Tiến, triệt phá thôn xóm, lập tề rồi loang ra đóng ở Hòa Khương, Hòa Tiến, Hòa Quý (là những nơi cán bộ thành phố đứng chân). Ở Hòa Tiến, chỉ trong 15 ngày chúng đã giết 500 người (bằng 1/2 dân số trong làng). Với những biện pháp dã man, tàn bạo đó chúng đã tạm thời thành công trong việc chiêu an dồn dân, đẩy lực lượng ta ra xa thành phố. 

Trong nội thành, địch tăng giờ giới nghiêm. Bọn ngụy quân được cải trang, thay nhau đi phục kích, lùng sục. Mạng luqới mật vụ hoạt động ráo riết. Chúng cài tay chân của chúng ở khắp nơi, ra sức truy lùng, đánh phá các cơ sở, khủng bố tất cả những ai chúng tình nghi là tham gia kháng chiến. Trong các công sở, xí nghiệp, một mặt chúng cho tổ chức ra các nghiệp đoàn, đặt các chế độ 'đại diện công nhân', 'hội đồng hòa giải', 'ủy ban xí nghiệp'...; rồi lại cử các đoàn mang danh thanh tra chính phủ đi xuống cơ sở hứa hẹn sẽ cải thiện đời sống cho công nhân lao động để lòe bịp, mặt khác chúng lại ngầm đưa lực lượng của chúng vào các đoàn thể quần chúng, bắt công nhân phải treo ảnh ở nơi làm việc để chúng dễ bề kiểm soát. 

(Còn nữa)