SỰ THIẾT LẬP BỘ MÁY CAI TRỊ, THI HÀNH CHÍNH SÁCH KHỦNG BỐ, ĐÀN ÁP CỦA CHÍNH QUYỀN MỸ - DIỆM ĐỐI VỚI PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CỦA NHÂN DÂN ĐÀ NẴNG

Mỹ - Diệm tiến hành chính sách 'tố cộng', ra sức đàn áp lực lượng và phong trào yêu nước của nhân dân Đà Nẵng (Tiếp theo)

Sự lùng sục, bắt bớ của địch đã gây nên những thiệt hại lớn cho lực lượng và phong trào Đà Nẵng. Tuy nhiên cho đến đầu năm 1956, nhìn chung phong trào Đà Nẵng vẫn được giữ vững. Từ năm 1954 đến dầu năm 1956, địch tập trung đánh phá vùng nông thôn, đặc biệt là ở vùng tự do cũ. Trong nội thành Đà Nẵng, hoạt động chủ yếu của Mỹ - Diệm là phân loại công dân, thành lập các tập đoàn công dân, đoàn ngũ hóa nhân dân, để dễ bề cai trị và nắm chắc thái độ quần chúng nhằm khống chế, đe dọa họ. Ngoài ra, chúng sử dụng bọn mật vụ, công dân vụ, gián điệp, các toán do thám 'phượng hoàng' hoạt động dưới danh nghĩa truyền đạo để theo dõi, phân loại và thanh lọc quần chúng. 

Từ đầu năm 1956, chính quyền Diệm tập trung đánh phá vùng tạm chiếm cũ. Thành phố Đà Nẵng trở thành một trong những địa bàn trọng điểm 'tố cộng' của địch. Chúng đã rút được những kinh nghiệm trong việc phát hiện, lùng bắt cơ sở nên càng cài sâu thêm gián điệp, chỉ điểm vào những nơi tập trung công cộng như bến xe, nhà ga và các địa bàn quan trọng để theo dõi. 

Trong những năm 1956 - 1957, nhiều cơ sở Đảng và quần chúng bị vỡ. Đặc biệt, một số cán bộ, đảng viên do không chịu đựng nỗi cực hình tra tấn của địch đã đầu hàng, khai báo. Vì vậy, kẻ địch càng phát hiện thêm nhiều cơ sở của ta và đánh phá dữ dội. Ngày 1.3.1956, một cán bộ Thành ủy bị địch phát hiện và khui hầm tại Mả Tây. Do người này đã đầu hàng, khai báo, địch bắt thêm một cơ sở và khui hầm ở nhà số 3 Lê Đình Dương, 79 Hoàng Diệu. Chúng tiếp tục giăng lưới, phát hiện thêm nhiều cơ sở trong thành phố và lan sang Mỹ Khê, An Hải, khu Đông. Địch còn thu được một số tài liệu của Thành ủy, báo chí của Trung ương và báo Quyết Tiến của tỉnh. 

Ngày 7.5.1956, địch bắt được đồng chí Trần Thanh (tức Chính), Bí thư Ban cán sự khu Tây. Tiếp đó các chi bộ Phục Đán, Xuân Đán, Xuân Hòa, Hà Khê bị vỡ. Một số đồng chí vượt tuyến ra Bắc, một số khác đổi vùng hoạt động. Có đồng chí lánh sang Sông Đà nhận nhiệm vụ nối đường dây liên lạc với Ban thống nhất Trung ương qua đường Vĩnh Linh ngoài giới tuyến, hình thành chi bộ mới. 

Ngày 29.3.1957, địch bắt đồng chí Trương Trọng Cảnh, Thành ủy viên. Ngày 26.4.1957, đồng chí Đoàn Tiềm được cử đi họp ở Sài Gòn để nghe phổ biến 'Đề cương cách mạng miền Nam' do đồng chí Lê Duẩn soạn thảo, về tới Đà Nẵng đã bị cơ sở phản bội, báo cho địch bắt. Chúng liên tục lùng sục, bắt các cơ sở của ta ở Nhà đèn, cảng, Tòa thị chính, cảnh sát, bảo an, liên hiệp nghiệp đoàn. 

Tháng 8.1957, địch mở lớp 'tố cộng' ở Phú Hòa (Hòa Vang), bắt đảng viên và những người bị tình nghi ở các xã thuộc Hòa Vang và một số cơ sở quần chúng của ta ở Hòa Sơn (thuộc Sông Đà, Đà Nẵng) đến 'học tập'. Trước thủ đoạn tra tấn cực hình, bắt đứng đèn 'sám hối' của địch, một số người không chịu đựng nổi, đã khai báo, địch bắt được đồng chí Cử, phụ trách khu vực Sông Đà và một số cơ sở ở khu vực này. Số bị bắt này lại khai báo làm cho nhiều cơ sở bị đỗ vỡ dây chuyền. Địch tiếp tục khai thác truy bắt và đến ngày 2.1.1958, địch đã bắt được Lê Đình Cả và số cán bộ còn lại của Thành ủy Đà Nẵng tại vạn ghe Lỗ Sài thuộc xã Hòa Cường, huyện Hòa Vang. Cán bộ phụ trách đường dây liên lạc của Thành ủy và 5 đoàn viên thanh niên cũng bị bắt cùng với một số cơ sở ở Hòa Sơn, Lỗ Sài. Địch lấy được máy chữ, máy thu thanh và nhiều tài liệu quan trọng. 

Bắt được Lê Đình Cả, biết Cả là thường trực Thành ủy, địch tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ. Cả đã đầu hàng, phản bội và nhận làm tay sai cho địch. Lê Đình Cả đã khai báo với địch các chủ trương của Thành ủy, hệ thống tổ chức đường dây liên lạc, các cơ sở trong khu Đông, khu Tây, khu Nội Thành và nội tuyến mà Cả nắm được, kể cả số đồng chí đã chuyển vùng hoạt động vào Sài Gòn. Cả khai đến đâu, địch truy bắt đến đó làm náo động cả thành phố. Nhiều đồng chí đang hoạt động ở Sài Gòn cũng bị bắt. Sự phản bội của Lê Đình Cả đã dẫn tới hậu quả rất nghiêm trọng, nhất là ở Sông Đà và khu Đông. 
Các cán bộ đảng viên và cơ sở quần chúng còn lại phải tạm thời ngừng hoạt động, một số tạm lánh vào Sài Gòn hoặc đi nơi khác làm ăn, một số khác tìm cách vượt tuyến ra Bắc. Một số cán bộ được cấp trên phân công nối lại tổ chức của thành phố không liên lạc được với những người còn lại trong nội thành. 

Rõ ràng, sự đánh phá của Mỹ - Diệm đối với lực lượng và phong trào cách mạng Đà Nẵng trong những năm 1958-1960 đã gây nên những khó khăn và tổn thất nặng nề. Hàng loạt cán bộ, đảng viên và quần chúng trung kiên bị bắt bớ, tù đày và bị giết hại man rợ. Tất cả các tổ chức Đảng và quần chúng trong thành phố bị tan vỡ. Phong trào cách mạng Đà Nẵng tạm thời lắng xuống.