CUỘC ĐẤU TRANH CHỐNG MỸ - DIỆM CỦA NHÂN DÂN ĐÀ NẴNG TRONG NHỮNG NĂM 1954 - 1965

Cuộc đấu tranh chống chính sách khủng bố của Mỹ - Diệm, bảo vệ và nuôi dưỡng tinh thần và lực lượng cách mạng (1956-1960) 

Như đã nêu ở phần trên, từ đầu năm 1956, Đà Nẵng trở thành một trong những trọng điểm khủng bố 'tố cộng' của địch. Chúng đã bắt bớ, giam cầm, giết hại hàng loạt cán bộ và quần chúng yêu nước trung kiên. Lực lượng cách mạng của Đảng bộ và nhân dân Đà Nẵng gặp những khó khăn, tổn thất nặng nề. 

Trước tình hình đó, Hội nghị Liên Khu ủy 5 tháng 2.1956 đã kiểm điểm tình hình và ra Nghị quyết về việc củng cố tổ chức Đảng, mở rộng mặt trận, chuyển hướng phương châm, phương thức và khẩu hiệu đấu tranh. 

Hội nghị Liên Khu ủy đã chỉ ra những thiếu sót, lệch lạc trong tổ chức và đấu tranh, đồng thời đề ra nhiệm vụ trong thời gian tới và vận động nhân dân đòi các quyền lợi dân sinh dân chủ, chống địch khủng bố, tra tấn... với phương thức đấu tranh công khai, hợp pháp nhằm bảo vệ lực lượng quần chúng. 

Tại hội nghị này, Liên Khu ủy quyết định tách thành phố Đà Nẵng ra khỏi tỉnh Quảng Nam để đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Liên Khu ủy và chỉ định đồng chí Nguyễn Văn Lung, Liên Khu ủy viên làm Bí thư Thành ủy thay đồng chí Nguyễn Thành Long bị ốm nặng phải ra Bắc chữa bệnh. 

Do địch đánh phá quyết liệt, truy lùng gay gắt nên Nghị quyết của Liên Khu ủy được truyền đạt và triển khai chậm. Đến tháng 6-1956 Nghị quyết Liên Khu ủy mới được phổ biến cho một số đồng chí Thành ủy viên. 

Cuối năm 1956, đồng chí Nguyễn Văn Lung chuyển vùng hoạt động vào Sài Gòn, Liên Khu ủy cử đồng chí Nguyễn Tấn Ưng về làm Bí thư thành ủy. 

Đầu năm 1957, lợi dụng địch ít hoạt động trong dịp tết Nguyên Đán, Thành ủy quyết định triệu tập hội nghị cán bộ chủ chốt còn lại của Đà Nẵng họp trên một chiếc thuyền đánh cá của ngư dân ở ngoài khơi. Đồng chí Nguyễn Tấn Ưng chủ trì hội nghị đã truyền đạt Nghị quyết tháng 2.1956 của Liên Khu ủy. Hội nghị thảo luận, đánh giá tình hình, chỉ ra những ưu, khuyết điểm trong việc lãnh đạo phong trào và đề ra nhiệm vụ cấp thiết trước mắt là củng cố tổ chức Đảng, xây dựng lực lượng, chuyển hướng phương châm phương thức hoạt động cho phù hợp với tình hình mới, chuẩn bị cho cuộc đấu tranh lâu dài, gian khổ và phức tạp. Thành ủy cũng nhận thức được bước đầu về con đường đấu tranh gian khổ và lâu dài của cách mạng, của sự nghiệp thống nhất đất nước. Nhiệm vụ trước mắt là lãnh đạo quần chúng hướng vào mục tiêu đấu tranh đòi quyền dân sinh dân chủ, chống địch đàn áp, 'khủng bố tố cộng'. 

Nghị quyết của Thành ủy đã được bí mật triển khai xuống tận các đồng chí đảng viên và quần chúng trung kiên. 

Tháng 3.1957, Thường vụ Liên Khu ủy 5 triệu tập cán bộ lãnh đạo thành phố, thị xã phía bắc (Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng) họp tại Sài Gòn để bàn việc tổ chức lại hệ thống chỉ đạo các đô thị, nắm lại lực lượng cán bộ nòng cốt để thực hiện chủ trương chuyển vùng hoạt động. Đồng chí Nguyễn Tấn Ưng và đồng chí Đoàn Tiềm được cử đi dự hội nghị. Được sự giúp đỡ của cơ sở, các đồng chí đã cải trang ra sân bay Phú Bài để vào Sài Gòn dự hội nghị. 

Tại hội nghị này, đồng chí Nguyễn Tấn Ưng được thường vụ Liên Khu ủy quyết định bổ sung vào Liên Khu ủy, trực tiếp phụ trách Đà Nẵng. Đồng chí Đoàn Tiềm được giao trách nhiệm về trước chuẩn bị cho hội nghị Thành ủy sẽ họp vào tháng 7.1957. 

Nhưng, ngay sau khi về tới Đà Nẵng, đồng chí Đoàn Tiềm đã bị địch bắt do sự phản bội của cơ sở. Tiếp sau đó do sự phản bội của Lê Đình Cả, phong trào và lực lượng cách mạng Đà Nẵng bị tổn thất nặng nề. Từ đầu 1958 đến 1960, tổ chức Đảng ở Đà Nẵng không còn hoạt động được. Các đồng chí Thành ủy viên và đảng viên còn lại không liên lạc được với cấp trên, tạm ngừng hoạt động. 

Tuy không còn khả năng tổ chức và lãnh đạo quần chúng đấu tranh, nhưng những cán bộ, đảng viên còn lại và quần chúng trung kiên vẫn kiên định lập trường cách mạng, giữ vững phẩm chất và khí tiết của người cộng sản, hiên ngang, bất khuất trước sự tra tấn dã man và sự mua chuộc thâm độc của kẻ thù. Lúc này, nổi bật lên là tinh thần chịu đựng, anh dũng hy sinh của cán bộ và quần chúng trung kiên. 

Trong lúc địch khủng bố dữ dội, một số người hoang mang dao động thì nhiều tấm gương dũng cảm nổi bật lên, đã động viên tinh thần quần chúng. Nhiều cơ sở trong nhân dân, bất chấp sự đe dọa, truy lùng của địch vẫn nuôi dấu, bảo vệ các đồng chí cán bộ, giữ vững tinh thần và ý chí cách mạng. Tại khu Tây, khi địch đưa anh Đàm Yên ra 'tố cộng' điển hình hòng bôi nhọ cách mạng thì anh đã hiên ngang đứng trên khán đài, trước hàng nghìn quần chúng bị địch tập trung đến dự, tố cáo hành động phản dân, hại nước của kẻ thù, vạch trần âm mưu đen tối và thủ đoạn dã man của chúng. Anh hô to khẩu hiệu: 'Đả đảo Mỹ - Diệm', 'Hồ Chủ tịch muôn năm', dũng cảm chịu đựng đòn tra tấn man rợ của địch. 

Hành động dũng cảm, bất khuất của anh Đàm Yên đã gây xúc động mạnh mẽ trong quần chúng. Nhiều người noi gương anh, dũng cảm đấu tranh chống lại khủng bố 'tố cộng' của địch. Nhiều mẹ, nhiều chị đã nêu những tấm gương cao đẹp về lòng trung kiên với cách mạng, bất chấp sự truy lùng của kẻ thù, bất chấp khó khăn gian khổ, vẫn âm thầm bảo vệ các đồng chí cốt cán của Đảng. Các mẹ Lê, Lăng, các chị Sanh, Liên ở khu Lê Hồng Phong, mẹ Kiều, mẹ Tiến... ở khu Hà Huy Tập đã để lại trong lòng nhân dân Đà Nẵng những hình ảnh cao quý của người mẹ Việt Nam. Nhiều gia đình, cả nhà cùng nhau nuôi giấu, bảo vệ cán bộ, như gia đình ông Lê Văn Lựu, Lương Văn Xảo, Nguyễn Văn Tình, bà Nguyễn Thị Nữ... ở Hà Khê, gia đình ông Lê Văn Phong, Lê Văn Vạn ở Thanh Khê, gia đình ông Võ Thăng, Đoàn Binh, bà Tăng Thị Sang, gia đình mẹ Trợ... ở Xuân Đán và các ông Lê Văn Lựu, Lương Văn Xảo, Nguyễn Văn Tình đã dùng ghe của cụ Hồ Ngọc Xáng, vượt qua sự kiểm soát của địch, bất chấp mưa bão, đưa số cán bộ bị lộ vào Quy Nhơn để vượt tuyến ra Bắc an toàn. 

Từ giữa năm 1958 trở đi, nhìn chung phong trào Đà Nẵng tạm thời lắng xuống trước sự đánh phá khốc liệt của kẻ thù. Nhưng những tấm lòng kiên trung với Đảng, với cách mạng vẫn ngời sáng trong nhân dân Đà Nẵng. Đó là những tiền đề quan trọng để khôi phục phong trào khi có điều kiện, thời cơ mới.