ĐÀ NẴNG TRONG CUỘC ĐẤU TRANH CHỐNG LẠI CUỘC CHIẾN TRANH CỤC BỘ CỦA MỸ (1965 - 1968) (Tiếp theo)

Ngày 27.10.1965, lực lượng vũ trang Tỉnh đội được lệnh phối hợp với lực lượng biệt động tấn công sân bay Nước Mặn. Căn cứ K20 (Mà Đa - Mỹ Thị) lại được chọn làm nơi cất giấu vũ khí, đạn dược, che dấu, bảo vệ bộ đội. Nhờ lòng dũng cảm và mưu trí của nhân dân vùng này, địch đã không phát hiện ra dấu vết, và đêm 26 rạng 27 tháng 10 cuộc tấn công bắt đầu và thu được thắng lợi dòn dã. Trên 50 trực thăng vũ trang bị phá huỷ hoặc phá hỏng nặng. Hàng trăm tên Mỹ bị tiêu diệt.

Như vậy cả hai sân bay ở Đà Nẵng, nơi địch cho là được bảo vệ rất chu đáo, đã bị quân và dân Đà Nẵng tấn công. 
Cùng với các cuộc tấn công quân sự của lực lượng vũ trang giải phóng, bộ đội địa phương và các lực lượng biệt động, phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng nhân dân Đà Nẵng chống Mỹ, chống chế độ tay sai, đòi hoà bình dân sinh, dân chủ ngày càng mở rộng.

Từ ngày 21 đến 24.8.1965, hàng nghìn thanh niên, học sinh sinh viên Đà Nẵng cùng với lực lượng này ở Huế tổ chức những đêm không ngủ, phản đối chế độ quân dịch, bắt thanh niên học sinh đi làm bia đỡ đạn cho quân xâm lược Mỹ. 

Ngày 20.9.1965, dưới danh nghĩa nghiệp đoàn ngư nghiệp, hàng ngàn ngư dân Sông Đà đã kéo đến Toà Thị chính thành phố phản đối việc chính quyền cấm ngư dân đi làm sớm, về muộn, đòi Mỹ không được đổ phế thải xuống các ngư trường ven núi Sơn Trà và đèo Hải Vân. Cuộc đấu tranh đã lôi kéo hàng ngàn người tham dự khiến Nguyễn Chánh Thi, Tư lệnh vùng I chiến thuật, ra lệnh đàn áp, bắt nhiều người, trong đó có các đảng viên tham gia lãnh đạo cuộc đấu tranh. Để đàn áp phong trào đấu tranh, địch đã xử bắn và kết án chung thân đày đi Côn Đảo các cán bộ lãnh đạo cuộc đấu tranh này. 

Đầu tháng 9.1965, đế quốc Mỹ tiến hành cày ủi vùng Đa Mặn để làm hành lang bảo vệ sân bay Nước Mặn, Thành uỷ Đà Nẵng chỉ đạo Quận uỷ quận II, quận III và Ban cán sự Phật giáo tỉnh hội vận động nhân dân và tăng ni phật tử đòi chấm dứt việc cày ủi, phá phách chùa chiền. Đây là lần đầu tiên nhân dân Đà Nẵng đấu tranh chính trị trực diện với Mỹ, buộc chúng phải nhượng bộ, chấm dứt cày ủi, tu sửa lại chùa, bảo vệ một vùng căn cứ cách mạng. 

Trước những thất bại trong năm 1965, sang năm 1966, đế quốc Mỹ tăng cường viện trợ cho chính quyền Sài Gòn, tăng cường thêm lực lượng và phương tiện chiến tranh, mở nhiều cuộc phản công chiến lược hòng giành thế chủ động và gây ảnh hưởng chính trị. 

Nắm được âm mưu của địch, trong thư gửi Trung ương Cục và Khu ủy Khu 5 ngày 6.11.1965, Bộ Chính trị chỉ rõ: 'Nắm vững thế chủ động là phải giữ và phát triển hơn nữa quyền làm chủ rừng núi, đồng bằng, chung quanh đô thị và tiến tới cả từng vùng trong đô thị nữa'. 

Trận đánh đầu tiên của quân và dân Đà Nẵng trong năm 1966 là cuộc tấn công của bộ đội địa phương vào sân bay Đà Nẵng ngày 24.1, phá huỷ nhiều máy bay địch. Tiếp đó là các cuộc tập kích kho xăng Đà Nẵng ngày 17.6 và ngày 14.7, gây cho địch nhiều thiệt hại, trận pháo kích sân bay Nước Mặn phá hủy 10 máy bay, diệt và làm bị thương 32 tên Mỹ. 

Một sự kiện lớn trong lịch sử đấu tranh của nhân dân Đà Nẵng là việc nhân dân nổi dậy làm chủ thành phố hơn 2 tháng nhân việc nguỵ quân, nguỵ quyền vùng chiến thuật I ly khai chính quyền Trung ương. 

Sau khi có công giúp Nguyễn Văn Thiệu lên nắm chính quyền, được Thiệu - Kỳ giao cho chức vụ Tư lệnh vùng chiến thuật I, chỉ huy Quân đoàn I, nắm quyền cai trị 5 tỉnh bắc miền Trung, Nguyễn Chánh Thi không hài lòng với chức quyền này. Trong khi đó, các nhà lãnh đạo phật giáo ở miền Trung và Sài Gòn (trừ phe nhóm của Thích Tâm Châu) muốn gạt Thiệu - Kỳ lập chính phủ do phật giáo chi phối. Các đảng phái ở miền Trung, nhất là Quốc dân Đảng đang lợi dụng Nguyễn Chánh Thi để phát triển lực lượng. Trước tình hình đó, Nguyễn Chánh Thi coi phong trào chống đối Thiệu ở miền Trung mà trung tâm là ở Huế và Đà Nẵng là cơ hội thuận lợi để tuyên bố ly khai với chính quyền Trung ương. 

Trước hành động của Nguyễn Chánh Thi, ngày 10.3.1966 Nguyễn Văn Thiệu đã cách chức Nguyễn Chánh Thi. Ngay ngày hôm sau, phe cánh của Nguyễn Chánh Thi ở quân đoàn I đã mít tinh đòi phục chức cho Thi. Tối 11.3, 'Ủy ban quân dân vùng chiến thuật I' được thành lập, chiếm cơ quan thông tin làm trụ sở, ra lệnh đình công, bãi thị vào ngày 15.3. 

Trước tình hình đó, cơ sở của ta ở thành phố đã nhập vào và tìm cách chi phối phong trào, lái cuộc tranh chấp quyền lực của địch thành phong trào chống Mỹ, chống chế độ tay sai Nguyễn Văn Thiệu. Ngày 16.3, Nguyễn Chánh Thi về Đà Nẵng tuyên bố đứng về phía lực lượng đấu tranh và kích động phong trào. 

Ngày 19.3.1966, trong cuộc họp của phe ly khai, mục tiêu đấu tranh chống Thiệu - Kỳ được đặt ra thay cho mục tiêu đòi phục chức cho Nguyễn Chánh Thi và đổi tên 'Uỷ ban quân dân vùng chiến thuật I' thành 'Lực lượng nhân dân tranh thủ cách mạng vùng chiến thuật I'. 5 cán bộ bí mật của ta được cử tham gia vào Ban lãnh đạo các tổ chức đấu tranh. Thị trưởng Đà Nẵng Nguyễn Văn Mẫn cũng đứng về phe đấu tranh. Từ ngày 19 đến ngày 28 tháng 3 các tổ chức tranh thủ cách mạng của thanh niên, học sinh, sinh viên, tài xế, thợ máy, tiểu thơng, công chức, phật tử... được thành lập. 

Từ ngày 23.3, 'Lực lượng nhân dân tranh thủ cách mạng' Đà Nẵng, Hội An đã chiếm đài phát thanh, truyền đi những bài lên án Mỹ - Thiệu - Kỳ. Ngày 25.3, 'lực lượng thanh niên tranh thủ cách mạng' Đà Nẵng lập ban an ninh chịu trách nhiệm giữ trật tự trong thành phố thay cho bộ máy an ninh của ngụy quyền. 

(Còn nữa)