ĐÀ NẴNG TRONG CUỘC ĐẤU TRANH CHỐNG CHIẾN LƯỢC 'VIỆT NAM HÓA CHIẾN TRANH' CỦA MỸ (1969 - 1973) (Tiếp theo)

Trước xu thế chung của tình hình thế giới và trong nước, lực lượng thứ ba bao gồm các tầng lớp trung gian đã tham gia vào các phong trào đấu tranh, và từ 1970 hình thành các tổ chức chính trị tương đối tiến bộ. Lực lượng thứ ba ở Đà Nẵng đã thành lập 'mặt trận nhân dân tranh thủ hòa bình', 'phong trào phụ nữ đòi quyền sống'', 'Ủy ban đấu tranh đòi cải thiện chế độ lao tù', 'phong trào chống chiến tranh và tổng động viên' v.v... 

Các Đảng bộ các quận ở Đà Nẵng đã lãnh đạo các tổ chức cơ sở bí mật trong các đoàn thể thống nhất hành động với các cuộc đấu tranh của lực lượng thứ ba có khẩu hiệu tiến bộ chống Mỹ - Thiệu, đòi chấm dứt chiến tranh và lợi dụng thế công khai hợp pháp đưa quần chúng cách mạng tham gia mở rộng phong trào hậu thuẫn cho các mục tiêu tiến bộ. 

Trong các hoạt động của mình, 'mặt trận nhân dân tranh thủ hòa bình' ở Đà Nẵng đã lên tiếng phản đối chủ trương đưa quân đội Việt Nam sang đánh thuê cho Mỹ ở Lào, đòi rút quân Mỹ khỏi miền Nam Việt Nam, tổ chức đi viếng nhà thờ Phan Châu Trinh, đề cao tinh thần yêu nước, chống thực dân. Phong trào 'phụ nữ đòi quyền sống'' ra nghị quyết đòi Nich-xơn phải định rõ thời gian rút quân, mở hội thảo đòi hòa bình, chấm dứt chiến tranh, tổ chức tưởng niệm liệt sĩ Trần Văn Ơn v.v... ủy ban đấu tranh đòi cải thiện chế độ lao tù liên tục lên tiếng tố cáo chế độ hà khắc của các nhà lao ở Đà Nẵng và các nơi khác, nhất là Côn Đảo, Tân Hiệp, cử nhiều đoàn đến các nhà tù ở Đà Nẵng, Hội An thăm hỏi tù nhân, trao gởi thuốc men v.v... 

Đến năm 1971, phong trào đô thị ở Đà Nẵng có những bước phát triển mới. Nổi bật là sự ra đời của Ban Chấp hành Tổng đoàn học sinh Đà Nẵng, tổ chức công khai bán hợp pháp của thanh niên, học sinh, ngòi pháo cho các cuộc đấu tranh chống Mỹ - Thiệu. 

Trong thời gian này, ngụy quyền ở Đà Nẵng đang ráo riết chuẩn bị cho cuộc bầu cử tổng thống và hạ nghị viện nhiệm kỳ 1972 -1975. Nguyễn Văn Thiệu dùng mọi thủ đoạn gạt bỏ các liên doanh khác, chỉ đưa ra ứng cử liên doanh duy nhất là Thiệu và Trần Văn Hương. Các tổ chức quần chúng ở thành phố đã nhanh chóng tập hợp, hình thành đội ngũ, sẵn sàng trong tư thế xuống đường chống lại cuộc bầu cử độc diễn của Mỹ - Thiệu. 

Ngay từ 1.10.1971, tại chùa Tỉnh Hội, các lực lượng đã tập trung tại đây, dùng loa phóng thanh phát đi các bài bình luận, những câu hò vè kêu gọi các tầng lớp nhân dân không đi bỏ phiếu, tung hàng ngàn tờ truyền đơn, treo dán hàng trăm biểu ngữ, áp phích khắp các ngả đường. 

Sáng 3.10, hàng ngàn học sinh các trường trung học Phan Châu Trinh, Nữ trung học, Bồ Đề, Bán Công, Sao Mai, Phan Thanh Giản, Quảng Đức... cùng hàng ngàn nhân dân lao động, phụ nữ, phật tử, thương phế binh tập trung về chùa Tỉnh Hội với các biểu ngữ 'đả đảo đế quốc Mỹ', 'đả đảo trò hề độc diễn của Nguyễn Văn Thiệu''. Đoàn người biểu tình diễn ra các phố chính, tiến về phía Toà Thị chính. Thị trưởng Đà Nẵng Nguyễn Ngọc Khôi phải trực tiếp chỉ huy lực lượng an ninh ngăn chặn đoàn biểu tình. Cả thành phố Đà Nẵng đặt trong tình trạng báo động. Ngụy quyền huy động xe tăng, xe bọc thép, máy bay trực thăng án ngữ và uy hiếp đoàn biểu tình. Lực lượng cảnh sát dã chiến đã dùng hơi cay, phi tiêu tấn công đoàn biểu tình. Trong khi đó đội hành động của Tổng đoàn học sinh Đà Nẵng do Trần Phú Quý dẫn đầu tấn công đốt nhà Thông tin - trung tâm bỏ phiếu, đổ xăng đốt thùng phiếu, đốt cờ ba que, gỡ khẩu hiệu và đập nát loa phóng thanh của địch. Địch điên cuồng phản kích bằng lựu đạn cay, phi tiêu làm hàng chục người bị ngất xỉu. Lực lượng biểu tình đánh trả quyết liệt bằng gạch ngói, vỏ chai, bom xăng tự tạo và tiếp tục đốt phá các thùng phiếu. Các địa điểm bỏ phiếu trong thành phố hầu như không có cử tri đi bầu, 55 thùng phiếu đã bị đốt cháy. Trong cuộc đấu tranh này, hai học sinh bị địch giết. Căm thù trước hành động dã man của địch, ngày 9.10 hàng ngàn học sinh và đồng bào đã biến lễ đưa tang thành cuộc biểu tình lớn với các khẩu hiệu, biểu ngữ lên án Mỹ và Thiệu. 

Cuộc đấu tranh chống lại cuộc bầu cử của Nguyễn Văn Thiệu ở Đà Nẵng đã làm cho ngụy quyền thành phố hoang mang, chính quyền Sài Gòn choáng váng. Các báo chí, đài phát thanh ở Sài Gòn đều đưa tin, ảnh về cuộc đấu tranh này, 'Đà Nẵng tê liệt trong buổi sáng (3.10), bạo động dữ dội nhất trong nước tại đây'.

Phong trào đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân đô thị Đà Nẵng trong những năm 1970 -1971, đã phá lỏng thế kìm kẹp của địch, làm tan rã phần lớn lực lượng phòng vệ dân sự, tạo thế và lực mới cho những cuộc đấu tranh tiếp theo, đồng thời hỗ trợ tích cực cho phong trào đấu tranh của nhân dân vùng ven chống lại kế hoạch bình định nông thôn của địch. 

(Còn nữa)