Làng Hoà Mỹ (nay là khu vực các khối phố Hoà Mỹ I, Hoà Mỹ II) có bề dày truyền thống hơn 300 năm hình thành và phát triển. Đình làng Hoà Mỹ được bà con các tộc phái trong làng đồng lòng xây dựng từ những ngày đầu sơ khai đó và đã được giữ gìn như một nơi tôn nghiêm nhất của dân làng. Trải qua những năm tháng chiến tranh, ngôi đình làng cổ kính, uy nghiêm, tài sản chung quí giá nhất của dân làng đã bị phá huỷ vào năm 1946. Mãi đến năm 1970, thể theo lòng mong mỏi của nhân dân, các cụ cao niên và đại diện các chư phái tộc đã bàn bạc và huy động con cháu đóng góp xây dựng tái tạo lại đình làng. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế lúc ấy còn hạn hẹp, nên ngôi đình mới được chỉ xây dựng đơn sơ, hai gian ba chái và đã nhanh chóng xuống cấp theo thời gian.

Sau ngày đất nước thống nhất, đặc biệt trong giai đoạn đổi mới và phát triển, làng Hoà Mỹ cũng đã từng bước chuyển mình bắt nhịp cùng thời đại. Dân cư trong làng đông dần lên, các chư phái tộc họ cũng ngày càng tăng về số lượng. Hưởng ứng chủ trương của Đảng và Nhà nước về xây dựng nếp sống văn hoá lành mạnh, đậm đà bản sắc dân tộc, nhằm phát huy nét đẹp truyền thống, qui tụ lòng dân hướng về cội nguồn, từ năm 1994 đến nay, làng Hoà Mỹ liên tục tổ chức Lễ hội Đình làng hàng năm với nhiều hoạt động văn hoá phong phú đậm nét dân gian.    
Bước vào xuân Đinh Hợi, nhân dân Hoà Mỹ có một niềm vui chung, đó là ngôi đình mới khang trang do nhân dân đóng góp đã được xây dựng xong và sẽ được khánh thành trong dịp lễ hội Đình làng năm nay. Đến Hoà Mỹ vào những ngày này, chúng ta cảm nhận được ngay không khí náo nức phấn khởi trong các gia đình, len đến tận từng ngõ xóm. Chưa vào ngày chính hội nhưng trên con đường dẫn đến đình làng, đèn lồng, cờ hoa dăng mắc sặc sỡ. Theo Ban tổ chức, Lễ hội năm nay kéo dài với nhiều hoạt động phong phú hơn hẳn mọi năm trước. Vào các tối mùng 9, mùng 10 tháng Giêng âm lịch, tại sân đình tổ chức liên hoan ca nhạc với thành phần diễn viên “cây nhà lá vườn” cũng đầy đủ các tiết mục từ tân nhạc đến ca cổ, hát tuồng, cải lương… Chiều ngày 11 tháng Giêng, hàng trăm người đã đến xem và hào hứng cổ vũ cho các trận bóng đá giao hữu của thanh niên, nông dân trong làng với các đội bạn là đội bóng lão tướng thành phố và của một cơ quan trung ương đóng trên địa bàn. 

 Tiếp theo đó là các hoạt động, trò chơi dân gian như hát bài chòi, đập om đất (niêu đất) … diễn ra liên tục cho đến ngày khai hội thu hút hàng trăm người tham gia. Đứng giữa sân đình, bất cứ ai trong chúng ta sẽ cảm thấy bồi hồi  xúc động khi nghe tiếng hô bài chòi, tiếng sinh tiền, tiếng trống chầu …như gọi mời, như thúc giục, đánh thức trong tiềm thức mỗi người về một làng quê Việt Nam bình dị, thân thiết. Nội dung của các câu hát bài chòi giờ đây đã được bổ sung bằng những câu thơ ca ngợi đất nước, con người,  sự nghiệp đổi mới, hướng đến tương lai phát triển, hội nhập và cả những câu hát về hạnh phúc gia đình, động viên sinh đẻ có kế hoạch...

Ngày 13 tháng Giêng, Lễ hội Đình làng Hoà Mỹ chính thức được khai mạc bằng việc Dâng hương tế lễ. Văn tế thần cầu quốc thái dân an, Văn cúng giỗ tưởng nhớ công đức tổ tiên, những bậc tiền nhân đã có công khai sinh và giữ gìn mảnh đất này theo truyền thống đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Đó cũng là nội dung và chủ đề của các cuộc thi tài cắm hoa, làm bánh…, triển lãm tranh ảnh về lịch sử phát triển của vùng đất này. Cũng trong ngày lễ chính, đại diện các chư phái tộc tổ chức trao các món quà tình nghĩa, những suất học bổng cho các học sinh nghèo hiếu học và không thiếu những món quà động viên các thanh niên chuẩn bị lên đường nhập ngũ. Trước sân đình uy nghiêm, trong không khí trang trọng, khói hương trầm nghi ngút, những lời động viên, căn dặn của các bậc lão niên đối với cháu con đã trở nên gần gũi thấm thía hơn bao giờ hết.

Gần đây, được sự hỗ trợ của chính quyền, nhiều địa phương đã có những hoạt động lễ hội phong phú, giàu bản sắc văn hoá Việt Nam mà Lễ hội Đình làng Hoà Mỹ là một ví dụ tiêu biểu. Điều đáng quí là ngay giữa lòng Đà Nẵng, một thành phố công nghiệp đang trên đà phát triển mạnh mẽ nhưng Hoà Mỹ vẫn giữ được những nếp xưa truyền thống bình dị, trong sáng, thuần Việt. Ngoài những hoạt động văn hoá giàu bản sắc dân tộc, Lễ hội đình làng Hoà Mỹ còn là nơi biểu hiện rõ rệt nhất tinh thần đoàn kết giữa các chư phái tộc, của cộng đồng dân cư trong làng, động viên con cháu gìn giữ, phát huy truyền thống tốt đẹp của cha ông trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Có lẽ nhờ những hoạt động như thế này mà nhiều năm qua, làng Hoà Mỹ và bây giờ là khối phố Hoà Mỹ  trở thành một đơn vị tiêu biểu xuất sắc trong phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống mới ở khu dân cư” và Lễ hội Đình làng Hoà Mỹ là một trong những điểm son văn hoá cổ truyền còn lưu giữ đến hôm nay.

(Lê Hoa)