12 năm ăn cơm trên  rác

Tôi đến bãi rác Khánh Sơn  lúc non trưa, trời xám xịt lại rích rắc mưa khiến cho khung cảnh bãi rác càng ảm  đạm. Mặc dù bãi rác mới hoạt động chưa đầy tuần lễ, nhưng đã ngồn ngộn với mùi hôi tanh khiến người không quen có thể nôn ọe  ngay tại chỗ. Ngồi trên lớp đá nền mới rải cách đống rác cao như núi chỉ  vài chục mét, chị Nguyễn Thị Minh, 43 tuổi, ở khối phố Đà Sơn, phường Hoà Khánh  đang nuốt vội bữa sáng với bát bún lõng bõng nước. 12 năm trên bãi rác, nước  mắt, mồ hôi và cả nụ cười, miếng ăn đều mang hương vị của… rác - Chị Minh tâm  sự. Tôi dè dặt sợ chạm lòng tự ái của chị: “Cảm thấy ngon miệng không chị?”. Nào  ngờ, chị thẳng thắn, chẳng chút do dự: Riết rồi cũng quen em à. Bãi mới còn sạch  sẽ hơn đấy, bên bãi cũ, bưng chén cơm lên ăn chung với ruồi nhặng... Giờ này là  mới ăn sáng đây (lúc đó khoảng 10 giờ sáng). Sao anh chị không ăn sáng trước khi  lên bãi? Phải tranh thủ chứ, sáng sớm là xe đã lên rồi. Thế mấy giờ ăn trưa, cơm  ở đâu? Bà Phan Thị Mì, 53 tuổi, ở cùng khối phố tặc lưỡi, chen ngang: Vô chừng  lắm, có thể 1 giờ, 3 giờ (chiều)… còn cơm à, kia kìa. Bà đưa tay lên chỉ xa xa  về vách đá, nơi có túp lều nhỏ đang nghi ngút khói. Thấy chưa, trên bãi rác mà  cũng có dịch vụ ăn uống đi kèm đấy - nói rồi bà cười vang. 12 năm, nắng mưa,  sương gió, ăn nghỉ, ngủ cùng bãi rác nên họ coi công việc này là một nghề. Đi làm sớm, không kịp ăn sáng, trưa ở lại nên bữa cơm của họ qua nhanh ngay  trên bãi rác…

Đối với họ, rác gần gũi,  thân quen lắm, nên khi tôi đưa máy ảnh lên, ai cũng tự nhiên, cười tươi rói. Bất  chợt ai đó buông một câu: làm rác mà quay phim với chụp hình gì! Chị Trần Thị  Hồng (phường Hoà Hiệp Nam) giọng trầm  buồn: Không phải ai cũng thông cảm và tôn trọng nghề nhặt rác đâu em. Ai vượt  qua được mặc cảm, tự ti thì mới ở lại với rác. Như hai vợ chồng chị Minh, bà Mì,  12 năm lăn lộn với bãi rác là chừng đó thời gian với bao dư luận, bao cái nhìn  khinh rẻ, nhưng họ vẫn sống, vẫn làm việc, vẫn ngày ngày lên với bãi rác. Rác là  thứ cặn bã mà mọi người thải ra, nhưng từ rác, các chị đã đem về những đồng tiền  lấp lánh từ sự lao động chân chính, đó mới là quan trọng- chị kết luận.

Vào Tết- vào mùa

Đang giải lao, bỗng có tiếng ai đó hô lên. Xe mấy đó bay? 92  lên. Ai làm 92? Nhóm người đang ngồi ăn buông vội chén, đũa xuống chạy ào lại  chiếc xe vừa đổ rác. Chị Trần Thị Hồng, nhìn theo, nói: Ai không nhanh chân là hết phần. Cuối năm, rác nhiều là vào mùa làm ăn của những người làm nghề bới móc, nhặt rác. Hiện bãi rác có khoảng trên 200 người làm nghề, được chia làm  nhiều nhóm khác nhau, mỗi nhóm khoảng 30 người. Mỗi nhóm làm khoảng 4 xe/ngày,  ngày nào xe lên nhiều làm không hết. “Làm ở đây ngó vậy mà cũng được lắm, đêm về  chẳng phải gác tay lên chán suy nghĩ chuyện đời, mệt là lăn ra ngủ, sáng ra lại  lên bãi... Nếu lỡ có trúng mánh nhặt được chút gì có giá trị thì có mà nghỉ cả  tháng để tiêu xài. Mà mấy cái vụ này hay trúng lắm”- bà Mì nói oang oang, ruỗi  chân tay đứng dậy nhằm bãi rác thẳng tiến nhưng không quên buông tiếp một câu:  “Chẳng thế mà người ta nói, trong rác có… vàng!”. Như anh chị Minh, mỗi ngày làm  rác trung bình hai vợ chồng kiếm được từ 100.000 – 150.000 đồng. Số tiền đó,  ngoài chi tiêu hàng ngày, anh chị dành đóng tiền học cho 4 đứa con, trong đó con  trai lớn 23 tuổi, đang học năm thứ 3, khoa Hoá Dầu (Đại học Bách khoa Đà Nẵng), con gái thứ  học Trung cấp kế toán.

Nghề rác, vất vả, cực nhọc  và độc hại… nhưng hai vợ chồng chị vẫn lạc quan. Lạc quan vì nhờ rác, các con  của chị sau này sẽ không phải đi nhặt rác nữa. Giống như rác, những người đến  với rác là tầng lớp tận cùng nghèo túng của xã hội. Chẳng thế mà nhiều gia đình  cả vợ chồng, con cái đều đến với bãi rác. Mọi kinh phí chi tiêu trong gia đình  đều trông chờ từ rác. Tết này cũng vậy, tiền mua bánh chưng, mua hương vàng,  bánh kẹo dâng lên ông bà, tổ tiên chị Minh, chị Hồng, bà Mì … cũng trông chờ từ  rác. Chị Hồng cho biết: năm nào cũng vậy, Tết là dịp để những người bới rác tăng thu nhập. Vào khoảng thời gian này, ai cũng dọn dẹp nhà cửa, bỏ đi những vật  dụng cũ để mua sắm mới đồ mới nên rác thải sẽ nhiều hơn. Ngày thường còn có thời  gian nghỉ, những ngày cận Tết, làm không hết việc. Có năm, từ trên bãi rác về,  dọn dẹp nhà cửa, vừa dâng lễ vật lên bàn thờ xong thờ đến thời khắc giao thừa.

Tết đến, người ta nghỉ xả  hơi sau một năm làm ăn vất vả, nhưng chúng tôi lại làm thông Tết, bởi Tết là dịp  bới được nhiều rác nhất – anh Quang (Đà Sơn), người mới “nhập môn” bãi rác được  hơn 3 năm cho biết. Mồng 1 Tết, chúng tôi được nghỉ một ngày duy nhất trong năm  vì ngày đó xe cũng nghỉ. Nhưng sáng mồng 2 là đã có mặt trên bãi rác rồi. Làm  mấy ngày Tết bằng cả tháng ngày thường nên ai cũng tranh  thủ.
Những người sống bằng rác  đang háo hức đón một cái Tết - mùa làm ăn của mình – ngay trên bãi rác, khi mùa  Xuân đang gõ cửa mọi nhà.

(Quốc Dân)