“Sóng bắt đầu từ gió"- ai cũng biết điều đó  nhưng cần phải hiểu hơn về năng lượng và sự tàn phá khủng khiếp của những con sóng này để phòng tránh. Khác với không khí, nước là một loại vật chất đặc biệt – do “không nén được" nên khi nhận được năng lượng là phải truyền và xả bằng hết năng lượng đó  mới thôi . Đặc điểm này được các nhà kỹ thuật công nghệ ứng dụng và gọi là “ thủy lực" làm phát điện cho các nhà máy dùng năng lượng nước ở hồ chứa ,thủy triều,năng lượng sóng  …Trong kỹ thuật đã dùng các đập chắn có mặt cong để “tiêu năng “, hạn chế sức tàn phá thủy lực.

Những cơn sóng lớn  "ào ạt" như muốn nghiến nát tất cả những gì gặp phải để thỏa sức của mình. Dân gian đã từng đúc kết "nhất thủy nhì hỏa" năng lượng thủy lực trong một cơn bão mạnh quốc tế có năng lượng bằng nhiều trái bom nguyên tử, sức công phá của những con sóng trong cơn bão Catrina làm vỡ một đập lớn ở bang New Oaklan gây chết cả ngàn người, người dân nước Mỹ gọi là sóng thần ! Bão cấp càng lớn ,di chuyển tâm bão càng chậm thì sức tàn phá càng khủng khiếp vì nó có thời gian tích lũy càng nhiều  năng lượng từ cách xa bờ  hàng trăm cây số ngòai biển dẫn vào, đến bờ, nó “đập phá" càng khủng khiếp để xả hết năng lượng. Hiện tượng tàn phá của bão Xangsane không khác là mấy so với “sóng thần “ở Ấn Độ Dương,  khủng khiếp cách đây vài năm.

Các thuyền viên ở ngoài khơi khi cho tàu vào bờ hay các đảo thường yên tâm là đã thoát hiểm nhưng có biết đâu rằng đó mới là vùng chịu năng lượng tàn phá khủng khiếp của những con sóng dữ.

Cơn bão có cái tên rất đẹp – Linda (05-11-1998) đột ngột đổ bộ vào vùng biển Nam Bộ đã “băm nát “hàng trăm con tàu của ngư dân khi đã neo đậu yên tâm chắc chắn trong vịnh Côn Đảo và các cảng cá trên bờ như ở Phước Tĩnh, Phước Hải –Bãi Trước  (Bà Rịa Vũng Tàu), Cà Mau, Kiên Giang…. Còn nhớ cơn bão năm 1987-1988 cũng đã “băm nát”  hàng  trăm con tàu cá ở ngay chính bến đậu Nại Hiên Đông – Thọ Quang  ( Đà Nẵng) làm chết nhiều ngư dân ở lại trên tàu …, đều do năng lượng khủng khiếp của những con sóng này gây ra.
Khi vào bờ sóng đánh vào thuyền này và “ hiệu ứng domino” đánh tiếp vào thuyền khác,thuyền càng đậu sát nhau càng bị va đập mạnh, phá hoại lẫn nhau, thiệt hại càng nặng do  “binh lực” là những con tàu co cụm lại  cho “ hỏa lực “ là những đợt sóng tập trung thỏa sức “ tiêu diệt “ . Tổn thất nặng nề cho hơn 300 tàu cá trên âu thuyền Thọ Quang bị đánh vở và đánh chìm một lần nữa là bài học đắt giá.
Giải pháp đưa tàu ra khỏi âu thuyền neo đậu độc lập trên sông Hàn đã thực sự hiên ngang ”phơi lưng “ cho "hỏa lực" của sóng “ tàn phá. Đã có rất nhiều tàu neo đậu trước Trung Tâm Truyền hình Quốc gia – đường Bạch Đằng tơi tả, nhiều tàu thuyền neo đậu đã bị chìm.
Nên hiểu  rằng Vịnh Đà Nẵng và  Sông Hàn rất rộng nên trống trải, trực tiếp nhận năng lượng sóng từ ngoài khơi dẫn vào, những con sóng cao 5-7 mét, lớn hơn chiều cao  và bề rộng con tàu nên hàng chục tấn nước của nó dễ dàng “đè bẹp" một con tàu cá tải trọng chỉ khoảng 5-8  tấn.

Giải pháp đưa tàu cá lên bờ để tránh sự tàn phá của sóng biển là một sáng tạo lớn của ngư dân và chính quyền lúc đó, song biện pháp này rất tốn công sức, tiền của huy động nhiều phương tiện cỡ lớn cùng nhiều nhiên liệu để trục kéo và sau cơn bão sẽ phải tốn nhiều công sức, phương tiện để hạ thủy.

Vậy giải pháp nào để bảo vệ các con tàu cá cho ngư dân một cách hữu hiệu và an toàn tiện dụng, tiết kiệm nhất mà nhiều người và nhiều nơi sẽ làm được?

Khi nhận được tin bão phải nhanh chóng đưa tàu cá vào bờ, tìm mọi cửa sông gần nhất cho tàu chạy thẳng vào,chạy vào càng xa, càng sâu càng tốt. Sông bao gồm sông cái, các nhánh sông cấp 1, cấp 2, cấp 3 …., đi sâu vào nhánh cấp 2 trở  lên, chọn vị trí phía neo đậu khất hướng gió từ biển vào, ẩn vào các vật kiến trúc,cay xanh càng tốt. Do vào sâu trong các nhánh sông, năng lượng của sóng đã bị mất đi một phần rất lớn năng lượng, sóng bị loãng dần , bị chia nhỏ nhiều nơi nên công  phá giảm nhiều. Tàu cá lúc này không sợ mắc cạn vì bão kéo theo mưa và lũ thượng nguồn đổ về, chú ý neo chắc để tránh bị trôi. Tại khu vực này các thuyền viên  có thể yên tâm ở lại trên tàu để canh gác bão vệ mà không phải lo lắng về tính mạng. Người bạn của tôi có 2 cặp tàu đánh bắt xa bờ, khi cơn bão Linda ập đến đã không vào các cảng cá mà cho tàu chạy thẳng vào các kênh rạch chằng chịt ở  vùng Kiên Giang – Cà Mau nên thoát hiểm và không hề bị xây xát . Nếu vào các cảng
cá theo quy định lúc đó thì đã phải chịu tổn thất.

Miền Trung nơi phải chịu nhiều cơn bão song vùng đất đó có lợi thế là  cách khoảng 15-25 km bờ biển có một con sông và sông lại có nhiều nhánh, đó là những âu thuyền tự nhiên tránh bão tốt nhất tiện lợi, tại chỗ cho các con tàu của ngư dân.  Đà Nẵng – Quảng Nam  có nhiều con sông đẹp ,có cái tên hiền hòa như Thủy Tú – Sông Hàn, Thu Bồn, Trường Giang …Kỳ Hà … tuyệt vời và là nơi tránh bão  rất tốt, chỉ cần tốn thêm 30-80 kg dầu chạy thêm vài chục cây số sâu vào sông như ở vùng Cẩm Lệ – Cầu Đỏ  mà bảo vệ được con tàu và phương tiện nhiều tỷ đồng thì đó là cách làm cần thiết.

Nếu ngư dân chủ động đưa nhanh tàu cá của mình vào sâu, vào càng sâu trong các lạch sông thì giảm thiểu được rất nhiều tổn thất. Bốn tháng sau cơn bão Lin Đa, trong một chuyến công vụ ra Côn Đảo chúng tôi đã  chứng kiến cảnh một tàu đánh cá xa bờ cỡ lớn bị sóng đánh treo dính trên vách đá bờ vịnh cách mép nước khoảng chục mét, giống như người ta dán một con thuyền giấy lên tường vậy. Hình ảnh đó để ngư dân thấy năng lượng sóng khi đã vào bờ rất lớn để cảnh giác. Hãy nhìn  hàng trăm con tàu cùng hàng trăm người bị sóng đánh tan nát ngay trong vịnh Côn Đảo ngày 05-11-1998 để làm bài học đắt giá cho các cơ quan có trách nhiệm để nghiên cứu các phương án bảo vệ tàu các cho ngư dân, cần có cái nhìn và cách nhìn chính xác ,khoa học về quy hoạch thiết kế các âu thuyền tránh bão và lựa chọn phương án tránh bão thật tốt để bảo vệ tài sản cho ngư dân- đó là nguồn lợi của một quốc gia bên bờ biển Đông.

(Trần Đình Bá)